Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), Bunyaviridae ailesine ait Nairovirus ile oluşan, zoonotik (hayvanlardan insanlara geçen) bir hastalıktır. İlk olarak 1944’te Kırım’da, sonra 1956’da Kongo’da tanımlanmış, bu nedenle iki yerin adıyla anılır.
Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler genellikle kuluçka süresi (2–9 gün) sonunda ortaya çıkar. 4 evre hâlinde ilerleyebilir:
Reklam
1. Başlangıç (İnkübasyon / Prodromal) Dönem:
- Ani başlayan yüksek ateş (39–41 °C)
- Şiddetli baş ağrısı
- Kas ağrıları (özellikle bacak ve bel)
- Halsizlik, yorgunluk
- Gözlerde kızarıklık
- Bulantı, kusma, ishal
- Karın ağrısı
- Ciltte döküntüler veya kızarıklıklar
2. Kanama Dönemi:
- Burun, diş eti ve cilt altı kanamaları
- İdrarda ve dışkıda kan
- Kanlı kusma (hematemez)
- Morluklar (özellikle bacaklarda)
- Karaciğer ve böbrek yetmezliği
3. İyileşme Dönemi:
- Klinik bulguların gerilemesi
- Ateşin düşmesi
- Organ fonksiyonlarının düzelmesi
4. Ağır Vakalar:
- Şok
- Nörolojik bozukluklar (bilinç kaybı, nöbet)
- Çoklu organ yetmezliği
- Ölüm (özellikle ilk 2 haftada)
Bulaşma Yolları Nelerdir?
Doğrudan bulaşma yolları:
- Kene ısırması:
- En sık bulaş yoludur. Özellikle Hyalomma türü keneler bulaştırır.
- Hasta hayvanın kanı veya vücut sıvılarıyla temas:
- Kurban kesimi sırasında
- Hayvanların derisinin yüzülmesi sırasında
- İnsandan insana bulaş:
- Hastanın kanı, vücut sıvıları, idrarı ile temas (özellikle sağlık çalışanlarında)
- Laboratuvar kazaları:
- Enfekte örneklerle çalışırken korunmasız temas
❌ Hava yoluyla bulaşmaz.
Kimler Risk Altında?
- Çiftçiler, hayvan yetiştiricileri
- Kasaplar
- Veteriner hekimler
- Sağlık çalışanları
- Orman işçileri ve çobanlar
Küresel ve Türkiye Güncel Durum
- Dünya genelinde yılda 10.000–15.000 vaka görülmektedir; Kovid gibi hafif seyreden vakalar da dahil edildiğinde bu rakamın daha yüksek olduğu tahmin ediliyor.
- Türkiye’de 2002–2024 yılları arasında 17.132 vaka, 819 ölüm (ortalama letalite oranı %4,8) bildirilmiştir
- Örneğin 2025 yılı itibarıyla Sivas’ta 39 vaka ve 6 ölüm görülmüş; komşu Irak’ta da 110 vaka ve 18 ölüm kaydedilmiş (12 Haziran 2025 itibarıyla)
- Bu yılın ilk yarısında Türkiye’de 7.801 kene ısırığı, bunların 13’ü ölümle sonuçlanmıştır
- Sağlık Bakanlığı, “kene yoğunluğunun artmadığı” açıklamasını yaparak mevcut oranların önceki yıllarla benzer olduğunu belirtmiştir
Tanı Yöntemleri
- Klinik tanı güçtür; başlangıçta grip benzeri belirtilerle seyreder.
- Laboratuvar testleri şunlardır:
- RT‑PCR ile virüs RNA’sı,
- ELISA ile antijen veya antikor tespiti,
- Viral izolasyon (biyogüvenlik laboratuvarlarında)
- Serumda IgM / IgG antikor seviyesiyle de tanı konabilir.
Tedavi ve Yönetim
- Spesifik antiviral ilaç onaylı değil; destek tedavisi esas olup yoğun bakım gerekebilir.
- Ribavirin, profilaktik ve tedavi amaçlı olarak kullanılsa da etkinliği yeterince kanıtlanmamıştır.
- Yüksek bakım izolasyon ünitesinde tedavi önerilmektedir .
- Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, ölüm oranı %30 civarındadır; ağır vakalar genellikle 5–14. günler arasında çoklu organ yetmezliğiyle seyreder .
Korunma Stratejileri ve “One Health” Yaklaşımı
- Kene ısırıklarından korunma:
- Açık renkli, uzun kollu giysiler,
- Pantolon paçalarını çorap içine almak,
- DEET bazlı repelant kullanmak,
- Dönemsel vücut kontrolleri yapmak
- Hayvansal temas koruması:
- Kesim ve sütçılık işlerinde eldiven ve maske kullanımı,
- Laboratuvarlarda biyogüvenlik önlemleri .
- İnsan‑insan bulaşını önlemek:
- Ciddi temaslarda izolasyon, çift eldiven, koruyucu ekipman, dezenfeksiyon, ağız-yüz koruması .
- Türkiye, “Tek Sağlık” (One Health) yaklaşımıyla tıp, veterinerlik ve çevre kurumlarının ortak eylem planını uygulamaktadır.
Gelişmekte Olan Araştırmalar ve Aşı Durumu
- Preklinik aşamada bulunan antiviraller (favipiravir, monoklonal antikorlar) umut vaat etse de henüz insanlarda onaylanmamış
- Aşı geliştirme çalışmaları devam ediyor, ancak insan ya da hayvan kullanımı için hiçbir ticari aşı mevcut değil .
Kaynakça
- T.C. Sağlık Bakanlığı KKKA Bilgilendirme Rehberi — saglik.gov.tr
- Dünya Sağlık Örgütü (WHO) — Crimean-Congo haemorrhagic fever — who.int
- Avrupa Hastalık Önleme ve Kontrol Merkezi (ECDC) — Crimean-Congo haemorrhagic fever factsheet — ecdc.europa.eu
- Türkiye Halk Sağlığı Kurumu — Zoonotik Hastalıklar Daire Başkanlığı Yayınları
- PubMed — Crimean-Congo Hemorrhagic Fever Virus Research Articles — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Merck Veterinary Manual — Viral Hemorrhagic Fevers — merckvetmanual.com
- Türk Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Dergisi — KKKA Türkiye vaka serileri ve güncel veriler
- TÜİK ve Yerel Sağlık Müdürlükleri — KKKA İstatistikleri ve Bulaş Haritaları
