Kedilerde Aşı ve Parazit Uygulama Takvimi

Aşı Türü	Uygulama Zamanı	Tekrar Süresi	Açıklama
İlk Muayene ve İç Parazit	6-8 haftalıkken	3 ayda 1	İç parazitlere karşı koruma.
Dış Parazit Uygulaması	6-8 haftalıkken	Ayda 1	Pire, kene gibi dış parazitlere karşı.
Karma Aşı (1. doz)	8 haftalıkken	3-4 hafta sonra 2. doz	Panlökopeni, Calicivirus, Herpesvirus’a karşı.
Karma Aşı (2. doz)	11-12 haftalıkken	Yılda 1	Yıllık tekrar edilmelidir.
Kuduz Aşısı	12 haftalıkken (3 aylık)	Yılda 1	Yasal olarak zorunlu.
Lösemi (FeLV) Aşısı (1. doz)	9-10 haftalıkken	3-4 hafta sonra 2. doz	Yalnızca dışarı çıkan veya riskli kedilere önerilir.
Lösemi Aşısı (2. doz)	12-13 haftalıkken	Yılda 1	Kan testiyle kontrol sonrası yapılmalı.
FIV Aşısı (isteğe bağlı)	8-9 haftalık	2 tekrar dozu + yıllık	Kedi AIDS’ine karşı (sadece belirli ülkelerde kullanılır).
Bronşin (Bordetella) Aşısı	8 haftalıktan itibaren	Gerekirse 6 ayda bir	Kedi pansiyonları öncesi önerilir.
Rutin Kontrol ve Aşı Yenileme	1 yaşında	Her yıl	Tüm aşıların genel tekrar zamanı.

Notlar:

• Aşılar mutlaka veteriner kontrolünde uygulanmalıdır.
• Hamile kedilere bazı aşılar uygulanmaz.
• Aşı öncesi parazit tedavisi yapılması önerilir.
• Bazı aşılar kombine (tek şırıngada birkaç aşı) olarak verilir.
• Kedi sokakta dolaşıyorsa veya başka hayvanlarla temas ediyorsa, lösemi ve FIV aşıları önemlidir.

Aşı öncesinde iç parazit uygulaması (anti-helmintik tedavi) yapılması da, tıpkı dış parazit uygulaması gibi aşının etkili ve güvenli olması açısından çok kritiktir.

Aşıdan Önce İç Parazit Uygulaması Neden Önemlidir?

Neden	Açıklama
1. Bağışıklık sistemini baskılar	Bağırsak parazitleri (kıl kurdu, tenya, askarit vb.), kedinin bağışıklık sistemini sürekli meşgul eder. Aşıya yeterli bağışıklık yanıtı gelişemez.
2. Aşı etkinliğini azaltır	İç parazitli bir kedi, aşıya istenilen düzeyde antikor üretemez. Aşı yetersiz veya etkisiz hale gelir.
3. Gelişme geriliği ve halsizlik yapar	Özellikle yavru kedilerde iç parazitler büyümeyi engeller. Aşı için gereken fiziksel direnç sağlanamaz.
4. Aşı sonrası komplikasyon riski artar	Vücut zaten parazitlerle savaş halindeyken aşı yapmak, halsizlik, iştahsızlık, hatta ateş gibi yan etkileri tetikleyebilir.
5. Gizli enfeksiyonları tetikleyebilir	Parazitlerin bağışıklık üzerindeki baskısı, vücutta gizli kalmış viral/bakteriyel enfeksiyonları aktif hale getirebilir.

Neden Aşıdan Önce Dış Parazit Uygulaması Yapılır?

Neden	Açıklama
1. Bağışıklık sistemini güçsüzleştirir	Pire, kene, bit gibi dış parazitler kedinin bağışıklık sistemini zayıflatır. Bu durumda yapılan aşıya yeterli bağışıklık yanıtı oluşmaz.
2. Aşı etkinliğini düşürür	Parazit yükü fazla olan kedilerde aşı etkili olmayabilir veya yetersiz antikor gelişir. Aşı boşa gitmiş olur.
3. Aşı sonrası yan etki riskini artırır	Parazit taşıyan zayıf kedilerde aşı sonrası ateş, halsizlik gibi reaksiyonlar daha sık görülür.
4. Gizli hastalıkların tetiklenmesi	Parazit yüküyle vücut zaten savaş halindeyken yapılan aşı, bazı hastalıkların aktifleşmesine neden olabilir.
5. Veteriner hekimlerin genel protokolü	Bu yüzden tüm veteriner kliniklerinde önce parazit uygulaması, ardından aşılama yapılır. Bu uluslararası standarttır.

Uygulama Prensibi:

• Aşıdan en az 3–5 gün önce iç parazit uygulaması yapılmalıdır.
• Yavru kedilerde genellikle 2 haftalık arayla tekrarlanır (çünkü yumurtaları da etkisiz hâle getirmek gerekir).
• Ağızdan tablet veya macun şeklinde verilir.

Karma Aşı Türleri

Aşı Türü	İçerik	Not
Trivalan (3’lü)	FPV + FHV-1 + FCV	Standart karma aşı (ilk doz genellikle bu olur).
Tetravalan (4’lü)	Trivalan + Chlamydia felis	Göz enfeksiyonuna neden olan Chlamydia bakterisi eklenmiştir.
Pentavalan (5’li)	Tetravalan + FeLV (Feline Lösemi)	Bazı ülkelerde/laboratuvarlarda karma ile birlikte lösemi de verilir.

 

1. doz karma aşı (kedi karma aşısı), kedilerde ciddi ve bulaşıcı viral hastalıklara karşı bağışıklık kazandırmak amacıyla yapılan, birden fazla virüse karşı etkili kombine bir aşıdır. Genellikle şu üç ana hastalığa karşı koruma sağlar:

Kedi Karma Aşısı (Trivalan / Üçlü Aşı) İçeriği:

Kısaltma	Hastalık Adı	Açıklama
FPV	Feline Panleukopenia Virus (Kedi Gençlik Hastalığı)	Çok bulaşıcı ve ölümcül bir virüstür. Kanlı ishal, kusma, bağışıklık çökmesi yapar. Parvovirüs ailesindendir.
FHV-1	Feline Herpesvirus Tip 1 (Kedi Viral Rinotrakeiti)	Üst solunum yolu enfeksiyonudur. Burun akıntısı, göz akıntısı, ateş ve iştahsızlık yapar. Kalıcı olabilir.
FCV	Feline Calicivirus	Ağız yaraları, solunum yolu hastalıkları, zatürre ve bazen ölümle sonuçlanabilir. Diğer iki virüsle birlikte yaygındır.

 

Kedi karma aşısının 2. dozu, 1. dozun ardından bağışıklık sisteminin tam ve kalıcı bir yanıt geliştirmesi için hayati öneme sahiptir. Tek doz aşı, genellikle yeterli koruma sağlamaz. İşte nedenleri:

Karma Aşıda 2. Dozun Yapılma Nedenleri:

Neden	Açıklama
1. Bağışıklık sisteminin hafızasını güçlendirmek için	İlk dozda vücut, hastalık etkenini tanır; ikinci dozda ise ona karşı kalıcı bağışıklık geliştirir. Bu, “bağışıklık belleği”nin oluşması demektir.
2. Anne sütünden geçen antikorlar aşıyı engelleyebilir	Yavru kedilerde anneden geçen antikorlar, ilk aşıyı etkisiz hâle getirebilir. İkinci doz bu etkisizlik ihtimalini telafi eder.
3. Tam bağışıklık için şarttır	Aşıyla hedeflenen tam koruma, tek dozla değil, en az iki dozla sağlanır. Özellikle viral hastalıklarda bu kritiktir.
4. Aşı başarısızlığı riskini azaltmak için	İlk dozun çeşitli nedenlerle (stres, gizli hastalık, parazit vb.) etkili olmaması durumunda, ikinci doz garanti sağlar.
5. Uluslararası veteriner tıbbi protokollerdir	Dünya genelinde kabul edilen aşılama protokolleri, karma aşının 2 doz hâlinde uygulanmasını şart koşar.

Kısaca şunu diyebiliriz:

• İlk doz tanıtır, ikinci doz öğretir.
• Kalıcı bağışıklık için mutlaka ikinci doz yapılmalıdır.

FeLV (Feline Leukemia Virus – Kedi Lösemi Virüsü) aşısı standart karma aşının içinde yer almaz. Ancak bazı gelişmiş (kombine) aşılar vardır ki onlar karma + FeLV içerebilir.

Karma Aşı İçeriği (Standart Trivalan)

Virüs	Açılımı	Hastalık
FPV	Feline Panleukopenia	Kedi gençlik hastalığı (kanlı ishal, kusma)
FHV-1	Feline Herpesvirus Tip 1	Üst solunum yolu enfeksiyonu
FCV	Feline Calicivirus	Ağız yaraları, nezle, solunum hastalıkları

 

FeLV Aşısı (Kedi Lösemisi Aşısı)

• FeLV aşısı ayrı bir aşıdır.
• Tek başına uygulanabilir ya da bazı firmaların ürettiği “4’lü” veya “5’li aşılar” içinde yer alabilir.

Neden Ayrı Yapılır?

Sebep	Açıklama
Test Gerekliliği	FeLV, bulaşıcı ama aşılanmadan önce kan testi ile pozitif-negatif ayrımı yapılmalıdır. Pozitif kedilere aşı yapılmaz.
Risk Grubu Özelidir	FeLV, genellikle dışarı çıkan, diğer kedilerle temas eden veya toplu yaşam alanlarında bulunan kedilere yapılır. Ev kedilerine genellikle önerilmez.
Farklı antijen yapısı	FeLV, bağışıklık sistemini baskılayan farklı bir retrovirüstür. Karma aşıdaki virüslerden farklıdır.

 

FeLV Aşısı Uygulama Şeması:

Aşama	Zaman
1. doz	9–10 haftalıkken
2. doz	3–4 hafta sonra
Tekrar	Her yıl

 

Not: FeLV aşısı uygulanmadan önce kan testi (FeLV/FIV snap test) yapılması şarttır.

FIV (Kedi AIDS’i) Nedir?

• FIV, kedilerin bağışıklık sistemini zayıflatan bir retrovirüstür.
• Kronik enfeksiyonlara, ağız yaralarına, zayıflamaya, lenf bezlerinde büyümeye ve sonunda ölüme neden olabilir.
• İnsanlarda HIV neyse, kedilerde de FIV odur (ama insanlara geçmez).

FIV aşısı, kedileri Feline Immunodeficiency Virus (FIV) yani Kedi Bağışıklık Yetmezliği Virüsü‘ne karşı korumak için geliştirilmiş bir aşıdır. FIV, HIV’ye benzer şekilde çalışır ama insanlara bulaşmaz – sadece kediler arasında bulaşır.

FIV Aşısı Ne İşe Yarar?

Amaç	Açıklama
1. FIV virüsüne karşı bağışıklık kazandırmak	Aşılanan kediler virüsle karşılaştıklarında enfekte olma riski azalır.
2. Sokak ya da çoklu kedi ortamlarında bulaşmayı önlemek	FIV özellikle ısırık ve çiftleşme yoluyla bulaşır. Riskli kediler korunmuş olur.
3. Bağışıklık sistemi çöküşünü engellemek	FIV bulaşırsa tedavisi yoktur, ancak aşı korunma sağlar.
4. Özellikle erkek, agresif ve dışarı çıkan kediler için koruma sağlar	Bu kediler sık kavga ettiği için virüs yayılımı artar.

FIV Aşısı Uygulama Şeması

Aşama	Zaman
1. doz	Genellikle 8 haftalıktan itibaren
2. doz	2-3 hafta sonra
3. doz	2-3 hafta sonra (toplam 3 doz gerekir)
Yıllık tekrar	Her yıl 1 doz önerilir

FIV Aşısı İle İlgili Önemli Bilgiler

Bilgi	Açıklama
%100 koruyucu değildir	Aşının koruyuculuğu kısıtlıdır; bazı suşlara karşı tam etki göstermeyebilir.
Aşılı kedi ile aşısız kedi ayırt edilemez	FIV testi, hem enfekte hem de aşılı kedide pozitif çıkabilir (çünkü antikor üretir). Bu, tanı koymayı zorlaştırır.
Her ülke kullanmaz	Avrupa’nın birçok ülkesinde FIV aşısı ruhsatlı değildir. ABD, Avustralya gibi ülkelerde daha yaygındır. Türkiye’de de sınırlı klinikte bulunabilir.
Yan etki riski vardır	Bazı durumlarda lokal şişlik, halsizlik, nadiren tümör riski (enjeksiyon bölgesi sarkomu) bildirilebilir.

FIV Aşısı Kimlere Önerilir?

✅ Aşı önerilen kediler:

• Dışarı çıkan kediler
• Sokaktan kurtarılan ya da barınakta yaşamış kediler
• Diğer kedilerle agresif temasta bulunanlar
• Çoklu kedi ortamında yaşayanlar

❌ Aşı önerilmeyen kediler:

• Sadece evde yaşayan, başka kediyle teması olmayanlar
• FIV pozitif olduğu testle kanıtlanmış kediler
• Çok yaşlı veya bağışıklık sistemi baskılanmış kediler

FIV aşısı, özellikle dışarı çıkan veya çok kedili ortamda yaşayan kediler için bağışıklık koruması sağlar, ancak tek başına yeterli değildir. Aşılama kararı mutlaka veteriner kontrolünde yapılmalıdır.
🧪 Ayrıca, aşıdan önce FIV testi yapılması önerilir.

Bordetella Nedir?

• Bordetella bronchiseptica, kedilerde ve köpeklerde solunum yolu hastalıklarına yol açan bakteriyel bir etkendir.
• Hapşırma, öksürme, burun akıntısı, göz akıntısı ve iştahsızlıkla seyreder.
• Özellikle yavru, yaşlı, bağışıklığı düşük kedilerde bronşit veya zatürreye dönüşebilir.

Bordetella Aşısı Ne İşe Yarar?

Amaç	Açıklama
1. Solunum yolu enfeksiyonlarını önlemek	Bordetella aşısı, üst solunum yollarını etkileyen bu bakteriye karşı bağışıklık kazandırır.
2. Salgınları engellemek	Barınak, pet otel, pansiyon gibi ortamlarda hızla yayılabilir. Aşı, toplu yaşam alanlarında koruma sağlar.
3. Klinik belirtileri hafifletmek	Aşılı kedilerde hastalık görülse bile daha hafif ve kısa süreli seyreder.
4. Köpeklere bulaşmasını engellemek	Bordetella zoonotik değildir ama köpeklerle aynı ortamda yaşayan kedilerden bulaş olabilir. Aşılama bulaşı engeller.

Bordetella Aşısı Uygulama Takvimi

Aşama	Zaman
1. doz	8 haftalıktan itibaren (burun içi ya da enjeksiyon)
Tekrar	Her yıl (özellikle riskli ortamdaysa)
Koruma süresi	Burun içi uygulamalarda 1 yıl

Aşı Uygulama Şekli

Tip	Uygulama Yolu	Özellik
İntranazal	Burun içine damlatılır	Daha hızlı etki (3–5 gün içinde koruma başlar)
İntramüsküler/Subkutan	Kas içine veya deri altına	Bazı markalarda mevcuttur, ama daha geç koruma sağlar (7–14 gün)

Bordetella Aşısı Kimlere Önerilir?

✅ Önerilir:

• Pansiyona bırakılacak kediler
• Barınakta yaşayan veya yeni sahiplendirilmiş kediler
• Birden fazla kediyle aynı evde yaşayanlar
• Solunum yolu hastalıklarına yatkın olan yavru veya yaşlı kediler

❌ Gerekli olmayabilir:

• Evden çıkmayan, başka hayvanla teması olmayan kediler
• Bağışıklığı baskılanmış veya hasta olan kediler (veteriner kararı gerekir)

Bordetella Aşısı İle İlgili Bilgiler:

• Zorunlu bir aşı değildir, ancak toplu yaşam için güçlü şekilde tavsiye edilir.
• Yan etkiler genellikle hafiftir: burun akıntısı, hafif ateş, iştahsızlık.
• Köpeklerde “kennel cough (köpek boğmaca öksürüğü)” hastalığının başlıca nedenidir, ama kedilerde de etkili olabilir.

Bordetella aşısı, kedi gribi kompleksi içinde yer alan bakteriyel enfeksiyonlara karşı özellikle kalabalık ve riskli ortamlarda yaşayan kediler için önerilen, koruyucu bir aşıdır. Aşılama kararı, yaşam koşulları ve bağışıklık durumuna göre veteriner tarafından verilmelidir.

FPV Nedir?

FPV (Feline Panleukopenia Virus), Parvovirüs ailesine ait bir DNA virüsüdür. İnsanlardaki kızamık, çocuk felci gibi hastalıkların ciddiyetine benzer şekilde, kedi gençlik hastalığı olarak da bilinir.

FPV’nin Özellikleri

Özellik	Detay
Hastalığın Adı	Panlökopeni (Kedi gençlik hastalığı)
Etken	Feline Parvovirus (FPV)
Bulaşma Yolu	Dışkı, idrar, salya, tüy, bulaşmış eşyalar, giysi ve ayakkabılar aracılığıyla.
Dayanıklılık	Ortamda aylarca, hatta yıllarca canlı kalabilir (çok dirençlidir).
En riskli grup	6 haftalık–6 aylık yavru kediler; aşısız ve dışarı çıkan kediler.

Hastalığın Vücuda Etki Şekilleri

Etki Alanı	Sonuç
Bağışıklık sistemi	Beyaz kan hücrelerini yok eder → bağışıklık çöküşü
Sindirim sistemi	Kanlı ishal, kusma, su kaybı
İştah ve enerji	Şiddetli halsizlik, iştahsızlık
Gelişmemiş yavrular	Anne karnındaki yavruların beyin gelişimi bozulabilir (serebellar hipoplazi)

Belirtiler:

🔸 Yüksek ateş
🔸 Kusma (beyaz veya sarı köpüklü)
🔸 Kanlı ishal
🔸 Sürekli yatma, halsizlik
🔸 Ağızda kötü koku
🔸 Dehidrasyon (cilt elastikiyeti kaybı)
🔸 Gözlerde matlaşma

Belirtiler aniden başlayabilir ve 24–48 saat içinde ağırlaşabilir.

FPV’ye Karşı Korunma:

Tedavi Var mı?

❌ Spesifik bir tedavisi yoktur.
✅ Destek tedavisi uygulanır:

• Serum (sıvı desteği)
• Antibiyotikler (ikincil enfeksiyonlara karşı)
• Vitamin ve bağışıklık destekleri
• Antiemetik (kusma önleyici) ilaçlar

Tedavi şansı, erken müdahale ve güçlü bakım ile artar.

FHV-1 Nedir?

FHV-1 Neye Neden Olur?

FHV-1, kedilerde şiddetli ve tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonuna yol açar.
Hastalık şu yapıları etkiler:

• Burun (rinit, tıkanıklık, akıntı)
• Gözler (konjunktivit, göz akıntısı, ülser)
• Boğaz (öksürük, yutkunma zorluğu)

Belirtileri Nelerdir?

FHV-1’in Özellikleri:

Tanı ve Tedavi:

Korunma:

FCV (Feline Calicivirus) Nedir?

FCV, genellikle FHV-1 (herpes virüs) ile birlikte görülür. Ancak FCV, farklı belirtiler ve riskler taşır.

FCV Ne Gibi Hastalıklara Yol Açar?

Bazı suşlar çok daha ağır seyreder ve iç organları etkileyebilir (virulent sistemik FCV – VS-FCV).

Özellikle Nelere Dikkat Edilmeli?

Tanı ve Tedavi:

Korunma Yöntemi:

Kedi Aşılarının Yıllık Tekrarının Nedenleri

Yıllık Tekrar Yapılmazsa Ne Olur?

• Koruma azalır, kedi virüslere karşı savunmasız kalır.
• Hastalık riski artar ve bulaştırıcı olabilir.
• Bazı hastalıklar çok hızlı ve ölümcül ilerlediği için risk büyür.
• Toplu yaşam alanlarında salgın riski yükselir.

Kaynaklar

• Türkiye Klinikleri Veterinerlik Dergisi
• American Association of Feline Practitioners (AAFP) Guidelines
• Merck Veterinary Manual – Feline Panleukopenia
• PetMD – Feline Herpesvirus
• Cornell University College of Veterinary Medicine – FIV
• WSAVA Vaccination Guidelines